{"id":2712,"date":"2021-04-03T09:52:41","date_gmt":"2021-04-03T07:52:41","guid":{"rendered":"http:\/\/wiescizpolski.pl\/?p=2712"},"modified":"2021-04-03T09:52:41","modified_gmt":"2021-04-03T07:52:41","slug":"wielkamoc-slowa-kto-wypowiada-slowo-wprawia-w-ruch-moce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wiescizpolski.pl\/index.php\/2021\/04\/03\/wielkamoc-slowa-kto-wypowiada-slowo-wprawia-w-ruch-moce\/","title":{"rendered":"WielkaMoc s\u0142owa: Kto wypowiada s\u0142owo, wprawia w ruch moce\u2026"},"content":{"rendered":"

Wypowiedzenie s\u0142\u00f3w jest ich wykonaniem; poci\u0105ga za sob\u0105 skutki w \u015bwiecie zewn\u0119trznym. Na tym opiera si\u0119 skuteczno\u015b\u0107 rytua\u0142\u00f3w, wszelkich, nie tylko s\u0142ownych. I dlatego na wypowiadanie s\u0142\u00f3w trzeba patrze\u0107 jak na rytua\u0142.<\/strong><\/p>\n

\n

Portal magazynu Polskiej Akademii Nauk: Rozm\u00f3wc\u0105 jest\u00a0Anna Engelking\u00a0\u00a0<\/strong><\/em>Instytut Slawistyki Polska Akademia Nauk.<\/em><\/p>\n

Dr hab. Anna Engelking jest antropolo\u017ck\u0105 i etnolingwistk\u0105. Prowadzi badania etnograficzne na Bia\u0142orusi i pograniczu polsko-bia\u0142orusko-litewskim.<\/em><\/p>\n

Academia: Bada\u0142a pani j\u0119zyk magii w kulturze ludowej. Jak si\u0119 narodzi\u0142 pomys\u0142 tych bada\u0144?<\/strong><\/p>\n

Anna Engelking: Studiowa\u0142am polonistyk\u0119 i jednocze\u015bnie etnografi\u0119. Magia s\u0142owa okaza\u0142a si\u0119 dla mnie po\u0142\u0105czeniem tych dw\u00f3ch dziedzin. My\u015bl\u0119, \u017ce u\u015bwiadomi\u0142am sobie, \u017ce to jest temat do badania, kiedy jako jeszcze studentka odbywa\u0142am praktyki etnograficzne na Podlasiu. Zauwa\u017cy\u0142am, \u017ce ludzie na wsi, zw\u0142aszcza starsi i w \u015brednim wieku, maj\u0105 do j\u0119zyka stosunek inny ni\u017c ja \u2013 j\u0119zykoznawca obserwuj\u0105cy to, jak ludzie m\u00f3wi\u0105, z perspektywy naukowej. Oni traktowali s\u0142owo, nie waham si\u0119 tak powiedzie\u0107, znacznie bardziej powa\u017cnie.<\/p>\n

Z czego to wynika\u0142o?<\/strong><\/p>\n

Z przekonania, \u017ce to, co si\u0119 m\u00f3wi, nie pozostaje bezkarne. \u017be ma konsekwencje. I to nie o charakterze etycznym: powiedzieli\u015bmy komu\u015b co\u015b przykrego, wi\u0119c kto\u015b mo\u017ce czu\u0107 si\u0119 skrzywdzony czy obra\u017cony. To s\u0105 konsekwencje maj\u0105ce odbicie w rzeczywisto\u015bci, niekiedy wr\u0119cz jakie\u015b materialne efekty. Zorientowa\u0142am si\u0119, \u017ce wiara w dzia\u0142aj\u0105ce s\u0142owo, jego realne skutki, znana mi z lektur etnograficznych czy z teorii, naprawd\u0119 jeszcze w wielu ludziach jest obecna. I postanowi\u0142am zebra\u0107 relacje na ten temat. Wtedy powsta\u0142 kwestionariusz, w kt\u00f3rym nagryzmoli\u0142am kilkadziesi\u0105t pyta\u0144. Pierwsze dotyczy\u0142o b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa.<\/p>\n

Zacz\u0119\u0142a wi\u0119c pani od pozytywnego u\u017cycia s\u0142owa?<\/strong><\/p>\n

Dopiero w nast\u0119pnej kolejno\u015bci pyta\u0142am o kl\u0105tw\u0119 i przysi\u0119g\u0119. Odpowiedzi okaza\u0142y si\u0119 fascynuj\u0105ce. Pokaza\u0142y g\u0142\u0119bokie zwi\u0105zki j\u0119zyka z ca\u0142\u0105 sfer\u0105 kultury, z najrozmaitszymi kontekstami \u2013 spo\u0142ecznymi, historycznymi \u2013 i ze sfer\u0105 rytualn\u0105. Zacz\u0119\u0142am zatem bada\u0107 r\u00f3\u017cne aspekty funkcjonowania rytua\u0142\u00f3w s\u0142ownych.<\/p>\n

Je\u015bli chodzi o najbardziej techniczny kontekst kl\u0105twy, to chcia\u0142am dociec, jakim ona jest aktem mowy. Okaza\u0142o si\u0119 to nie takie proste, dlatego \u017ce w systemie tradycyjnej kultury warunki komunikacji s\u0105 bardzo \u015bci\u015ble okre\u015blone. S\u0105 r\u00f3\u017cne rodzaje kl\u0105tw. Czym innym jest taka, kiedy przypadkowy cz\u0142owiek przeklina przypadkowego cz\u0142owieka, a czym innym, kiedy matka przeklina dziecko, kiedy ojciec przeklina dziecko czy kiedy dziecko przeklina rodzic\u00f3w. To wszystko rozpisuje si\u0119 na rozmaite warianty, a ka\u017cdy ma w\u0142a\u015bciwe dla siebie warunki, kt\u00f3re musz\u0105 by\u0107 spe\u0142nione, \u017ceby kl\u0105twa by\u0142a fortunna, jak m\u00f3wi\u0105 j\u0119zykoznawcy, czyli \u017ceby \u2013 dla uczestnik\u00f3w aktu przekl\u0119cia \u2013 rzeczywi\u015bcie si\u0119 spe\u0142ni\u0142a. U\u015bwiadomi\u0142am sobie tak\u017ce, jak wa\u017cne jest pytanie, czy kl\u0105twa jest s\u0142uszna, czy nies\u0142uszna Etnolingwistyka<\/p>\n

Czyli sprawiedliwa \u2013 niesprawiedliwa?<\/strong><\/p>\n

Tak. Dlatego, \u017ce s\u0142owa s\u0105 spraw\u0105 bardzo powa\u017cn\u0105. Nie mo\u017cna z nimi igra\u0107. Nie wolno ich nadu\u017cywa\u0107. Je\u017celi kogo\u015b przeklniemy niesprawiedliwie, to ta kl\u0105twa go nie dotknie, bo wtedy dzia\u0142aj\u0105ce s\u0142owo skrzywdzi\u0142oby kogo\u015b, kto na to nie zas\u0142u\u017cy\u0142. Ale skoro ju\u017c zosta\u0142o wypowiedziane, to poniewa\u017c nie jest \u201epustym s\u0142owem\u201d, wi\u0119c nies\u0142uszna kl\u0105twa niejako odbija si\u0119 od tego niewinnego, wraca do nas i jej skutki dotykaj\u0105 nas. To bardzo pi\u0119kne i m\u0105dre!<\/p>\n

Czy kl\u0105twa to sprawa tylko mi\u0119dzy nadawc\u0105 a odbiorc\u0105?<\/strong><\/p>\n

Nie, cho\u0107 mog\u0142oby si\u0119 tak wydawa\u0107. Jest pewna instancja, kt\u00f3ra pilnuje tego, \u017ceby \u015bwiat by\u0142 sprawiedliwy. Kl\u0105twy rzuca si\u0119 \u2013 m\u00f3wi\u0105c j\u0119zykiem tradycyjnej kultury \u2013 w obliczu Boga. On bywa zreszt\u0105 przywo\u0142ywany bezpo\u015brednio. Mo\u017cna powiedzie\u0107: \u201eA \u017ceby ci\u0119 Pan B\u00f3g skara\u0142\u201d, mo\u017cna te\u017c \u201eA bodaj\u017ce\u015b nie dor\u00f3s\u0142\u201d czy \u201eA bodaj\u017ce\u015b zdech\u0142\u201d. W formie \u201ebodaj\u201d jest skr\u00f3cone, schowane imi\u0119 Boga: pochodzi ona od \u201ebog daj\u201d, co znaczy \u201eniech B\u00f3g da, \u017ceby sta\u0142o si\u0119 to i to\u201d. Kiedy sobie rozpisywa\u0142am role uczestnik\u00f3w aktu kl\u0105twy, to jego \u201esprawc\u0105\u201d nazwa\u0142am w\u0142a\u015bnie Boga, sacrum, kt\u00f3re stoi na stra\u017cy ca\u0142ego tego rytua\u0142u. Osob\u0119 wypowiadaj\u0105c\u0105 s\u0142owa kl\u0105twy nazwa\u0142am \u201ewykonawc\u0105\u201d, bo ona w pewnym sensie wykonuje wol\u0119 tej najwy\u017cszej sprawiedliwo\u015bci, a adresata \u2013 \u201eobiektem kl\u0105twy\u201d. Ale trzeba jeszcze ten opis skomplikowa\u0107: wa\u017cn\u0105 rol\u0119 gra tu bowiem czwarty aktor \u2013 \u201eegzekutor kl\u0105twy\u201d. To pewna niespodzianka, a mo\u017ce tylko logiczne domkni\u0119cie ca\u0142ego systemu: tym egzekutorem jest negatywne sacrum, kt\u00f3re mo\u017cemy umownie nazwa\u0107 diab\u0142em. Moja interpretacja aktu przeklinania w kulturze ludowej prowadzi do konstatacji, \u017ce wskutek wypowiedzenia formu\u0142y kl\u0105twy obiekt jest odsy\u0142any w pole mocy tego negatywnego sacrum i ju\u017c ono pilnuje, \u017ceby \u201echolera go wzi\u0119\u0142a\u201d, \u201er\u0119ka mu usch\u0142a\u201d, \u201e\u017ceby nie dor\u00f3s\u0142\u201d albo wr\u0119cz \u201e\u017ceby zdech\u0142\u201d.<\/p>\n

Z czego bierze si\u0119 wiara w sprawcz\u0105 moc s\u0142owa?<\/strong><\/p>\n

To jedno z podstawowych pyta\u0144. Nie wiem, czy umiem na nie wyczerpuj\u0105co odpowiedzie\u0107. W zasadzie nawet nie wiem, czy powinno si\u0119 je stawia\u0107 w taki spos\u00f3b. Na najog\u00f3lniejszym poziomie odpowied\u017a mog\u0142aby brzmie\u0107, \u017ce kultura typu \u201earchaicznego\u201d czy \u201etradycyjnego\u201d po prostu \u201etak ma\u201d. Antropolodzy m\u00f3wi\u0105 o odr\u0119bnych sferach praktyk kulturowych w spo\u0142ecze\u0144stwach nowo\u017cytnych: praktycznej, komunikacyjnej i \u015bwiatopogl\u0105dowej. W przedpi\u015bmiennych kulturach magicznych technika, j\u0119zyk, religia, sztuka nie funkcjonowa\u0142y oddzielnie; by\u0142y to kultury synkretyczne, w kt\u00f3rych jednolita praktyka pe\u0142ni\u0142a r\u00f3\u017cne funkcje. Dlatego m\u00f3wienie mog\u0142o by\u0107 jednocze\u015bnie dzia\u0142aniem. Dla cz\u0142owieka, kt\u00f3ry \u017cy\u0142 w takiej kulturze, s\u0142owo, my\u015bl i dzia\u0142anie nie funkcjonowa\u0142y osobno, tylko by\u0142y, \u017ce tak to nazw\u0119, jedn\u0105 \u201epigu\u0142\u0105\u201d.<\/p>\n

\"B\u0142ogos\u0142awie\u0144stwoKto wypowiada s\u0142owo, wprawia w ruch moce\u2026<\/strong><\/p>\n

Tak. Wypowiedzenie s\u0142\u00f3w jest ich wykonaniem; poci\u0105ga za sob\u0105 skutki w \u015bwiecie zewn\u0119trznym. Na tym opiera si\u0119 skuteczno\u015b\u0107 rytua\u0142\u00f3w, wszelkich, nie tylko s\u0142ownych. I dlatego na wypowiadanie s\u0142\u00f3w trzeba patrze\u0107 jak na rytua\u0142.<\/p>\n

W swojej ksi\u0105\u017cce \u201eKl\u0105twa\u201d przytacza pani przyk\u0142ady kl\u0105tw rodzicielskich. W jednej matka przekl\u0119\u0142a c\u00f3rk\u0119 katoliczk\u0119, kt\u00f3ra wysz\u0142a za prawos\u0142awnego. M\u0142oda kobieta najpierw \u0142amie r\u0119k\u0119 w drodze do cerkwi, a potem rodzi bli\u017aniaACADEMIAki \u201e oba nierozwini\u0119te\u201d. Czy tego typu opowie\u015bci odnosz\u0105 si\u0119 do prawdziwych zdarze\u0144?<\/strong><\/p>\n

To nie jest kwestia ich prawdziwo\u015bci czy nieprawdziwo\u015bci. Je\u015bli ludzie w specyficzny spos\u00f3b widz\u0105 \u015bwiat, to wydarzenia interpretuj\u0105 przez pryzmat tej wizji \u015bwiata. Powiedzmy, je\u017celi m\u0142ode ma\u0142\u017ce\u0144stwo nie ma dzieci, ludzie m\u00f3wi\u0105: \u201eNo tak, nie mo\u017ce zaj\u015b\u0107 w ci\u0105\u017c\u0119, wida\u0107 matka j\u0105 przekl\u0119\u0142a\u201d. Tak rozumiej\u0105 przyczyn\u0119 i doszukuj\u0105 si\u0119 tego momentu, kiedy kl\u0105twa mia\u0142a pa\u015b\u0107. Kto\u015b mia\u0142 wypadek samochodowy, po\u0142ama\u0142 r\u0119ce, nogi: \u201eTak, oczywi\u015bcie, bo przecie\u017c ojciec mu powiedzia\u0142 \u00bba \u017ceby ci\u0119 po\u0142ama\u0142o\u00ab\u201d. To w taki spos\u00f3b dzia\u0142a.<\/p>\n

Czyli t\u0119 przyczyn\u0119 si\u0119 dopisuje, \u017ceby by\u0142o wyt\u0142umaczenie, dlaczego jakie\u015b rzeczy si\u0119 dziej\u0105?<\/strong><\/p>\n

Tak. Bardzo dobrym przyk\u0142adem przekonania o dzia\u0142aniu kl\u0105twy \u2013 w tym wypadku nie rodzicielskiej, tylko bezpo\u015brednio boskiej \u2013 jest w\u0105tek kary za \u015bwi\u0119tokradztwo, z kt\u00f3rym cz\u0119sto spotyka\u0142am si\u0119 na Bia\u0142orusi. Za czas\u00f3w ZSRR, w okresie walki z religi\u0105, burzono i zamykano \u015bwi\u0105tynie, \u015bci\u0105gano krzy\u017ce z wie\u017c, wywlekano ikony z cerkwi itd. Przewa\u017cnie robili to nie \u017cadni przyjezdni funkcjonariusze, tylko m\u0142odzie\u017c wiejska, komsomolcy, kt\u00f3rzy w ramach wychowania ideologicznego byli do takich czyn\u00f3w namawiani i popychani. W\u0142a\u015bciwie ka\u017cda wie\u015b ma do opowiedzenia tego typu historie i wszystkie one maj\u0105 takie samo zako\u0144czenie: min\u0119\u0142o par\u0119 lat i temu, co \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 krzy\u017c, traktor na jego krzy\u017c najecha\u0142 i by\u0142o po cz\u0142owieku. Wierzy si\u0119, \u017ce kara przychodzi zawsze, \u017ce jest nieunikniona, \u017ce to tylko kwestia czasu. Bo B\u00f3g nierychliwy, ale sprawiedliwy.<\/p>\n

Krzy\u017c za krzy\u017c. Czy taki jest dodatkowy sens kl\u0105twy?<\/strong><\/p>\n

To bardzo logiczne. Mechanizm kl\u0105twy funkcjonuje wed\u0142ug regu\u0142y \u201eoko za oko, z\u0105b za z\u0105b\u201d, dzia\u0142a na zasadzie analogii. Je\u015bli zbezcze\u015bci\u0142e\u015b krzy\u017c \u2013 kara spotka tw\u00f3j kr\u0119gos\u0142up. Karze zawsze podlega ta cz\u0119\u015b\u0107 cia\u0142a, kt\u00f3ra by\u0142a \u201enarz\u0119dziem grzechu\u201d. Je\u017celi na przyk\u0142ad uderzyli\u015bmy rodzic\u00f3w, to uderzyli\u015bmy r\u0119k\u0105, prawda? Je\u017celi co\u015b ukrad\u0142e\u015b, to kradniesz r\u0119k\u0105. A wi\u0119c: \u201eniech ci r\u0119ka uschnie\u201d. Je\u017celi powiedzia\u0142e\u015b komu\u015b co\u015b uw\u0142aczaj\u0105cego, z\u0142ego, us\u0142yszysz: \u201ea pype\u0107 ci na j\u0119zyk\u201d. W tym pypciu nie ma zreszt\u0105 nic \u015bmiesznego \u2013 to powa\u017cna choroba, kt\u00f3ra dotyka byd\u0142o. Wi\u0119c je\u017celi komu\u015b pype\u0107 wyskoczy na j\u0119zyku, to za chwil\u0119 te\u017c ju\u017c mo\u017ce by\u0107 po cz\u0142owieku\u2026<\/p>\n

\u0141\u0105czy pani rytua\u0142 kl\u0105twy ze \u015bwiatem chrze\u015bcija\u0144skim. Ale czy magia w gruncie rzeczy nie jest cz\u0119\u015bci\u0105 starego, poga\u0144skiego \u015bwiata?<\/strong><\/p>\n

Religijno\u015b\u0107 i obraz \u015bwiata mieszka\u0144c\u00f3w wsi na Podlasiu i Bia\u0142orusi, kt\u00f3re bada\u0142am, to oczywi\u015bcie z ich punktu widzenia chrze\u015bcija\u0144stwo. Funkcjonuje w nim jednak ci\u0105gle wiele tre\u015bci niesp\u00f3jnych z chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 teologi\u0105, a tak\u017ce przekonania i praktyki z okresu przedchrze\u015bcija\u0144skiego. Tak zwana religijno\u015b\u0107 ludowa jest zjawiskiem synkretycznym. O ludowej koncepcji Boga, niekoniecznie zgodnej z dogmatami chrze\u015bcija\u0144stwa, pisa\u0142 pi\u0119knie m.in. Florian Znaniecki, tak\u017ce inni dawniejsi i wsp\u00f3\u0142cze\u015bni autorzy. Z kolei, je\u017celi prze\u015bledzimy w Starym Testamencie motywy przekle\u0144stwa i b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa, to zobaczymy, jak du\u017co wsp\u00f3lnego ma ludowa koncepcja Boga przeklinaj\u0105cego i b\u0142ogos\u0142awi\u0105cego z Bogiem starotestamentowym.<\/p>\n

Stary Testament bardziej wi\u0119c pasuje do tej wizji wszech\u015bwiata?<\/strong><\/p>\n

S\u0105dz\u0119, \u017ce tak, bo kl\u0105twa to jest przecie\u017c kara boska, taki jest jej zasadniczy sens. To kara boska wymierzana wypowiedzianym przez cz\u0142owieka s\u0142owem. Ale s\u0105 te\u017c inne jej rodzaje \u2013 s\u0142owo nie zawsze musi bra\u0107 udzia\u0142 w procesie Etnolingwistykajej wymierzania. To, co m\u00f3wi\u0142am o \u015bwi\u0119tokradcach, jest, mo\u017cna powiedzie\u0107, przyk\u0142adem kary \u201eautomatycznej\u201d. To sytuacja, w kt\u00f3rej nie trzeba u\u017cy\u0107 s\u0142\u00f3w, aby kogo\u015b dotkn\u0119\u0142o przekle\u0144stwo.<\/p>\n

Po prostu wiadomo, \u017ce B\u00f3g wyci\u0105gnie w stosunku do grzesznika konsekwencje za jego czyny.<\/p>\n

\"(fot.Kt\u00f3re opowie\u015bci Pani rozm\u00f3wcy cz\u0119\u015bciej przywo\u0142ywali \u2013 te o b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwach czy kl\u0105twie?<\/strong><\/p>\n

Cz\u0119sto jedne towarzyszy\u0142y drugim. Zreszt\u0105 wydaje mi si\u0119, \u017ce je\u015bli spojrze\u0107 na struktur\u0119 i sensy obu tych rytua\u0142\u00f3w, to b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo i kl\u0105twa s\u0105 jak awers i rewers. To zaklinania: rytua\u0142y s\u0142owne, kt\u00f3re maj\u0105 na celu spowodowanie czego\u015b: b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo \u2013 jakiego\u015b stanu pozytywnego, a kl\u0105twa negatywnego.<\/p>\n

B\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa zwykle s\u0105 bardziej zrytualizowane ni\u017c kl\u0105twy. Na przyk\u0142ad b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo \u015blubne jest rytualnym przekazaniem m\u0142odym ludziom sakralnej mocy ca\u0142ego rodu: p\u0142odno\u015bci, zdrowia, pomy\u015blno\u015bci. Wydaje si\u0119, \u017ce bez tego aktu oni nie mogliby sta\u0107 si\u0119 now\u0105 rodzin\u0105, kt\u00f3ra b\u0119dzie przekazywa\u0107 \u017cycie. B\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo jest niezb\u0119dnym rytualnym kluczem, kt\u00f3ry otwiera mo\u017cliwo\u015b\u0107 przekazywania \u017cycia.<\/p>\n

Ale te\u017c w codziennym biegu dnia jest bardzo du\u017co b\u0142ogos\u0142awie\u0144stw. Kiedy pojawia si\u0119 chleb na stole, robi si\u0119 na nim znak krzy\u017ca. Albo kiedy si\u0119 kogo\u015b \u017cegna, m\u00f3wi\u0105c mu \u201ewszystkiego dobrego\u201d. Albo \u201eszcz\u0119\u015b\u0107 Bo\u017ce\u201d na powitanie. Tych miniakt\u00f3w mowy, kr\u00f3tkich rytualnych formu\u0142 u\u017cywanych w kontakcie mi\u0119dzy lud\u017ami, jest ca\u0142kiem sporo. To tak, jakby\u015bmy zaklinali nasze codzienne czynno\u015bci, \u017ceby toczy\u0142y si\u0119 pomy\u015blnie.<\/p>\n

Zazwyczaj nie zwracamy na to uwagi\u2026C\u00f3\u017c, b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo jest aktem na rzecz pomna\u017cania i przekazywania dobra. Patrz\u0105c od strony psychologicznej, rzeczy dobre, pozytywne \u0142atwiej traktujemy jako oczywiste; to, co nas niepokoi czy przyci\u0105ga nasz\u0105 uwag\u0119, to raczej zaburzenie porz\u0105dku. Dlatego bardziej fascynuje nas kl\u0105twa. Ona jest mniej oczywista, bardziej gro\u017ana. \u0141\u0105czy si\u0119 z l\u0119kiem i niebezpiecze\u0144stwem, wzbudza silne emocje. No i inaczej si\u0119 przejawia \u2013 w jakim\u015b dramatycznym, cz\u0119sto traumatycznym akcie. Jest wydarzeniem jednorazowym, podczas gdy b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa mog\u0105 by\u0107 cz\u0119sto powtarzanymi minirytua\u0142ami.<\/p>\n

Czy to wszystko, o czym rozmawiamy, to domena spo\u0142eczno\u015bci archaicznych, tradycyjnych? Przekonania ludzi starszych?<\/strong><\/p>\n

Moi rozm\u00f3wcy reprezentowali najstarsze i \u015brednie pokolenie mieszka\u0144c\u00f3w wsi. Chyba najciekawsze rzeczy opowiada\u0142a mi pewna pani ko\u0142o pi\u0119\u0107dziesi\u0105tki. Przy czym badania na Podlasiu prowadzi\u0142am we wczesnych latach 80., na Bia\u0142orusi pracowa\u0142am p\u00f3\u017aniej, w latach 90. Na Bia\u0142orusi przekonania dotycz\u0105ce dzia\u0142aj\u0105cego s\u0142owa by\u0142y o wiele bardziej \u017cywotne, \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z codzienno\u015bci\u0105. Na przyk\u0142ad zamawianie chor\u00f3b jest tam stale na porz\u0105dku dziennym i nie tylko starsze kobiety si\u0119 tym trudni\u0105.<\/p>\n

Ale i z ust ludzi wykszta\u0142conych, z miasta, us\u0142yszymy: \u201eA niech idzie do diab\u0142a\u201d!<\/strong><\/p>\n

Albo \u201e\u017ceby nie zapeszy\u0107\u201d, \u201e\u017ceby nie wypowiedzie\u0107 w z\u0142\u0105 godzin\u0119\u201d, \u201e\u017ceby nie wywo\u0142a\u0107 wilka z lasu\u201d\u2026 Oczywi\u015bcie tak m\u00f3wimy. Tyle \u017ce w naszej kulturze to ju\u017c nie s\u0105 elementy sp\u00f3jnej wizji \u015bwiata i sp\u00f3jnego systemu \u201emagii j\u0119zykowej\u201d. Ale to nie znaczy, \u017ce kiedy m\u00f3wimy, naszemu pos\u0142ugiwaniu si\u0119 s\u0142owem nie towarzyszy poczucie, \u017ce j\u0119zyk z rzeczywisto\u015bci\u0105 \u0142\u0105czy realna, fizyczna, a nie konwencjonalna wi\u0119\u017a. Bo w nas te\u017c co\u015b z ludowej magii pozosta\u0142o.<\/p>\n

Rozmawia\u0142a Anna Zawadzka<\/em><\/p>\n

\u00a9\u00a0Academia nr 2 (34) 2013<\/em><\/p>\n

Za:\u00a0http:\/\/www.naukaonline.pan.pl\/index.php\/nasze-teksty\/nauki-humanistyczne\/item\/3-bodajbys-slowo-wazyl<\/p>\n

Nauki humanistyczne<\/a><\/div>\n

Anna Engelking<\/a><\/span><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wypowiedzenie s\u0142\u00f3w jest ich wykonaniem; poci\u0105ga za sob\u0105 skutki w \u015bwiecie zewn\u0119trznym. Na tym opiera…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2713,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_mi_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[30,5],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wiescizpolski.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2712"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wiescizpolski.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wiescizpolski.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiescizpolski.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiescizpolski.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2712"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/wiescizpolski.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2712\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2714,"href":"https:\/\/wiescizpolski.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2712\/revisions\/2714"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiescizpolski.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2713"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wiescizpolski.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2712"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiescizpolski.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2712"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiescizpolski.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2712"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}